Các yếu tố mới làm phức tạp tranh chấp Biển Đông

Các chuyên gia cho rằng việc Trung Quốc tiếp tục cải tạo và quân sự hóa tại Biển Đông đang phá hoại niềm tin, hòa bình và sự ổn định tại khu vực,.

Nguyễn Tiến Bắc

Việc triển khai máy bay không người lái và các phương tiện không người lái dưới nước đến Biển Đông ngày càng phức tạp hơn, trong khi các quy định về việc sử dụng các phương tiện đó và quy tắc ứng xử cho các bên có yêu sách vẫn chưa xuất hiện.

Cách đây 01 tuần, các học giả tham dự một hội thảo về Biển Đông tại thành phố Đà Nẵng, Việt Nam, đã nêu lên mối lo ngại về việc tăng cường quân sự và sự hiện diện trên biển, dưới đáy biển và trên không vẫn là mối đe dọa lớn nhất đối với Biển Đông. Các hoạt động như vậy diễn ra với tốc độ rất nhanh. Các cơ sở kép dưới tên của các công trình dân sự, chẳng hạn như các trạm khí tượng, cũng đã được mở rộng nhanh chóng.

Động thái mới của Trung Quốc làm tăng mối lo ngại

Việc Trung Quốc triển khai máy bay không người lái và các phương tiện không người lái dưới nước đến Biển Đông để cải thiện khả năng chiến đấu trên thực địa, thu thập các mẫu từ đáy biển và trinh sát đã làm dấy lên mối quan ngại giữa các quốc gia láng giềng. Đặc biệt, việc sử dụng ngày càng tăng của các phương tiện không người lái dưới nước đến Biển Đông đang thúc đẩy các cuộc tranh luận pháp lý mới. Việc thiếu các tiêu chuẩn quốc tế trong việc sử dụng các loại phương tiện như vậy có thể làm tăng nguy cơ xung đột trong tương lai.

“Năm 2018, Trung Quốc tiếp tục củng cố cơ sở hạ tầng trên 07 đảo nhân tạo của mình và dần dần quân sự hóa các thực thể này; nước này đã triển khai thiết bị gây nhiễu điện tử lắp đặt các tên lửa chống tàu và đối không, ”Giáo sư Carlyle Thayer tại Đại học New South Wales cho biết.

Mặc dù Biển Đông gần đây có vẻ yên lặng hơn, nhưng nhiều sự cố nguy hiểm có thể làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm. Ngày 30/9, tàu khu trục Mỹ USS Decatur đã phải di chuyển để tránh va chạm sau khi một tàu chiến Trung Quốc đã tiếp cận cách tàu Decatur 41m khi tàu Mỹ đang vượt qua bãi Gaven thuộc Quần đảo Trường Sa. Trước đó, CCTV ngày 29/9 báo cáo rằng Hải quân Trung Quốc đã triển khai hàng chục máy bay chiến đấu và máy bay ném bom để tham gia một cuộc tấn công bằng lửa trực tiếp trên Biển Đông. Các chuyên gia hy vọng rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể chọn tăng căng thẳng ở Biển Đông một lần nữa chỉ để đánh lạc hướng những lời chỉ trích trong nước khỏi cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Philippines đã lặng lẽ quay lại quỹ đạo của Mỹ kể từ khi Bắc Kinh đã không thực hiện sự kiềm chế bất chấp nỗ lực của Tổng thống Rodrigo Duterte thể hiện thiện chí đối với Trung Quốc.

Gần đây, Trung Quốc đã mở các trạm quan sát thời tiết trên các rạn san hô Chữ Thập, Xubi và Vành Khăn tại quần đảo Trường Sa. Jay Batongbacal, giám đốc Học Viện Hải dương học và Luật biển của Philippines, không nghĩ rằng các trạm này sẽ được sử dụng để “cung cấp dịch vụ công cộng” như Trung Quốc nói. “Các trạm thời tiết trên các căn cứ quân sự cũng phục vụ cho mục đích của căn cứ quân sự,” ông nói.

COC hiệu quả sẽ sớm được ký kết

Các học giả đồng ý rằng tình hình trên Biển Đông yêu cầu Trung Quốc phải từ bỏ những tuyên bố quá mức vi phạm luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS 1982, để thu hẹp tranh chấp, từng bước giải quyết các tranh chấp bằng các phương tiện hòa bình. Trung Quốc và ASEAN đã cố gắng đàm phán COC, nhưng quá trình này có thể mất nhiều năm để hoàn thành. Các thành viên của ASEAN và Trung Quốc đã xây dựng một khung COC và sau đó đạt được thỏa thuận về một bản thảo về quy tắc ứng xử của Biển Đông.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế có trụ sở tại Washington gần đây đã tập hợp các chuyên gia nổi tiếng về luật hàng hải, quan hệ quốc tế và môi trường biển để đề xuất một kế hoạch chi tiết cho COC trên Biển Đông. Bất kỳ đề xuất nào để quản lý các tranh chấp đều cần thiện chí của các bên yêu sách để đi vào thực chất. Bên cạnh COC, các chuyên gia cho biết ASEAN cũng có thể chủ động đề xuất các sáng kiến ​​khác, chẳng hạn như Quy tắc cho các cuộc tiếp cận trên biển hoặc các tiêu chuẩn xử lý chất thải nhựa trên biển.

Kể từ khi một số quốc gia có những cách hiểu khác nhau đối với UNCLOS 1982 để tránh tuân thủ quyết định của Tòa Trọng tài, các học giả đề nghị ASEAN chủ động mời các nước khác tham gia cuộc đối thoại để đạt được sự giải thích chung và áp dụng UNCLOS trên Biển Đông cũng như các quy định khác về quyền tự do hàng hải.

Ngày 12/7/2016, Tòa án trọng tài đã lắng nghe những lập luận Philippines đưa ra chống lại Trung Quốc để ban hành một phán quyết không có lợi cho Trung Quốc. Theo phán quyết, không có cơ sở pháp lý để Trung Quốc tuyên bố quyền lịch sử đối với các nguồn tài nguyên trong các vùng biển nằm trong “đường chín vạch”. Cũng theo phán quyết này, Trung Quốc đã vi phạm các nghĩa vụ của mình nhằm ngăn chặn tình tiết tăng nặng hoặc kéo dài các tranh chấp của các bên trong thời gian diễn ra quá trình phán quyết.

Tại hội nghị cấp cao hàng năm của ASEAN sẽ được tổ chức tại Singapore vào giữa tháng 11, các nhà lãnh đạo của các nước Asean và Trung Quốc sẽ gặp nhau trong bối cảnh hoạt động cải tạo trên biển và quân sự  hóa của Trung Quốc tiếp tục diễn ra.

Theo các chuyên gia cho biết, các nhà lãnh đạo ASEAN dự kiến ​​sẽ thông qua một tuyên bố thể hiện mối quan ngại về các hoạt động bất hợp pháp của Trung Quốc trên Biển Đông, bởi vì các hoạt động, bao gồm việc hoàn thành các hòn đảo nhân tạo trên biển đang làm suy yếu niềm tin lẫn nhau./.

N.T.B

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s